Historia

DZIEDZICTWO JEDWABNEGO

Legacy of Jedwabne

reżyser: Sławomir Grunberg

film dokumentalny, USA, 2004, 72 min.

10 lipca 1941 roku prawie cała populacja żydowska w Jedwabnem została zamordowana nie przez Nazistów, lecz przez ich chrześcijańskich sąsiadów. Pełnometrażowy dokument w reżyserii Sławomira Grunberga opowiada historię tego pogromu.

W Jedwabnem na północy Polski Żydzi żyli po sąsiedzku z Polakami przez ponad 200 lat. W momencie wybuchu II Wojny Światowej żydowska społeczność tego małego miasteczka liczyła około 2500 mieszkańców. Prawie drugie tyle stanowili Polacy. Relacje były pokojowe aż do 10 lipca 1941 roku, kiedy zaledwie kilka dni po okupacji Jedwabnego przez Niemców, prawie cała żydowska populacja Jedwabnego została zamordowana. Począwszy od ranka, Żydzi byli ścigani, bici i zabijani przy użyciu pałek i noży. Kobiety były gwałcone, głowa małej dziewczynki została odcięta i służyła do kopania. Żydzi zostali otoczeni w swoich domach i zapędzeni na rynek, a rabin miasteczka i inni zmuszeni do niesienia posągu Lenina i śpiewania "Ta wojna jest przez nas". Pod wieczór Żydom kazano przejść do pobliskiej stodoły, którą oblano benzyną i podpalono. Muzyka grała, aby zagłuszyć ich płacz. Pomimo, że nikt miał szans na przeżycie, siedmiu osobom udało się uciec.

Napis na tablicy pamiątkowej, którą postawiono na miejscu stodoły już po zakończeniu II Wojny Światowej, mówi, że jest to miejsce masakry, gdzie 10.VII.1941 roku Gestapo i żandarmeria Hitlera spalili 1600 Żydów. Taka była oficjalna wersja historii przez 60 lat, dopóki nie ukazała się w maju 2000 roku książka "Sąsiedzi" Jana T. Grossa. Według niej winnymi masakry byli Polacy.

Polskie śledztwo w tej sprawie prowadził Instytut Pamięci Narodowej. W grudniu 2001 roku prezes IPN zwołał konferencję prasową, podczas której padły słowa, że Polacy nie tylko dokonali masakry w Jedwabnem bez aktywnego zaangażowania Niemców, ale setki Żydów było mordowanych w podobnych akcjach w ponad 20 miastach w tym regionie.

Pogrom w Jedwabnem wciąż jest krwawiącą raną w sercach i umysłach polskich chrześcijan i Żydów. Jednym z punktów filmu jest próba odpowiedzi na pytanie: jak przeszłość kształtuje przyszłość? Jak dzisiaj historia wpływa na kulturową i religijną tożsamość Żydów i chrześcijan? Ten prowokujący do myślenia dokument daje nadzieję na wzrost tolerancji, tym samym umożliwiając powstanie nowych sojuszy między Żydami i nie-Żydami. Dokument "Dziedzictwo Jedwabnego" zabrał reżyserowi Sławomirowi Grunbergowi prawie 5 lat i nazywa go "pracą miłości".

Najbliższe emisje

Reklama