Republika Południowej Afryki
powierzchnia - ok. 1.210.000 km2
ludność - ok. 44 mln
języki urzędowe - m.in. angielski, afrikaans
waluta - rand południowoafrykański
Republika Południowej Afryki uznawana jest za jeden z najpiękniejszych krajów świata. Zawdzięcza to różnorodnym krajobrazom i bujnej przyrodzie. Na terenie kraju znajduje się ponad 200 rezerwatów i parków narodowych, z których najbardziej znany jest Park Narodowy Krugera. Obejmuje on niemal 2 miliony hektarów sawanny, na której żyją niezliczone gatunki roślin i zwierząt. Co roku park odwiedzają tysiące turystów, spragnionych kontaktu z dziką, afrykańską przyrodą.
Blisko trzy czwarte ludności kraju stanowią ludy Bantu (Zulusi, Soto, Khosa, Tswana). Kilkanaście procent to potomkowie osadników Europejskich, głównie Holendrów (Burowie) i Brytyjczyków.
Stolicą kraju jest Pretoria, która jest siedzibą rządu. W Kapsztadzie odbywają się obrady parlamentu, a w Bloemfontein mieści się siedziba władz sądowniczych. W RPA funkcjonuje aż 11 języków urzędowych: angielski, afrikaans, ndebele, xhosa, zulu, sepedi, sesotho, setswana, swati, tshivenda i xitsonga.
Od IX wieku na terenach dzisiejszej RPA osiedlały się ludy Bantu. U schyłku XV w. do wybrzeży kraju dotarli żeglarze portugalscy. Kolonizację europejską rozpoczęli Holendrzy w XVII wieku. W 1652 roku założyli Kapsztad, wokół którego powstała kolonia (Kraj Przylądkowy). Holenderskich chłopów, którzy się tu osiedlali, zwano Burami. Od początku istnienia kolonii utrzymywano separację między białymi osadnikami i Afrykanami. W 1806 roku kolonię zaanektowali Brytyjczycy. Burowie zostali wyparci w głąb kraju, gdzie toczyli zacięte walki o ziemię z Zulusami. Utworzyli Republiką Południowoafrykańską, uznaną w 1852 roku przez Wielką Brytanię, oraz kilka pomniejszych republik. W latach 1899-1902 Brytyjczycy anektowali burskie republiki. W 1907 powstały pierwsze partie afrykanerskie (od końca XIX w. Burowie nazywali siebie Afrykanerami), walczące z brytyjską dominacją w kolonii. W 1910 roku utworzono brytyjskie dominium - Związek Południowej Afryki (ZPA). Wprowadzono ustawową dyskryminację i segregację rasową. W odpowiedzi na te działania narodził się ruch wyzwoleńczy rdzennej ludności (Afrykański Kongres Narodowy - ANC).
INFORMACJE GEOGRAFICZNE
Republika Południowej Afryki leży na południowym krańcu Afryki. Graniczy z Namibią, Botswaną, Zimbabwe, Mozambikiem, Lesoto i Suazi. Wschodnie wybrzeże kraju oblewa Ocean Indyjski, a zachodnie - Atlantycki. Większość powierzchni RPA zajmują wyżyny (m.in. Weld). Najwyższy szczyt kraju - Njesuthi (3408 m) - wznosi się w Górach Smoczych. Na południu kraju piętrzą się Góry Przylądkowe. W RPA dominuje klimat zwrotnikowy kontynentalny. Główne rzeki kraju to Oranje i Limpopo. Naturalna szata roślinna jest bardzo zróżnicowana: od wiecznie zielonych lasów, poprzez lasy mieszane, sawanny i suche stepy, po półpustynie i pustynie.
INFORMACJE POLITYCZNE
Kraj jest republiką. Głową państwa jest prezydent, będący również szefem rządu.
W 1931 roku proklamowano niepodległość Związku Południowej Afryki. W 1948 powstał pierwszy, całkowicie afrykanerski rząd, który oficjalnie wprowadził politykę apartheidu, czyli segregacji i dyskryminacji rasowej. W 1960 r. zdelegalizowano ANC. W 1966 r. ONZ uznało apartheid za zbrodnię przeciwko ludzkości. W 1961 władze ZPA proklamowały powstanie RPA. Kraj wystąpił z brytyjskiej Wspólnoty Narodów. W połowie lat 70., wobec nasilenia działań ANC, władze RPA zaczęły łagodzić politykę apartheidu. Konstytucja z 1984 roku przyznała prawa polityczne Afrykanom i ludności pochodzenia azjatyckiego. W 1989 r. urząd prezydenta objął Frederik W. de Klerk, który rozpoczął likwidację apartheidu i dialog z ANC. W 1990 roku, po 27 latach zwolniono z więzienia przywódcę ANC - Nelsona Mandelę. W 1991 zniesiono ustawodawstwo apartheidu. Działalność de Klerka i Mandeli przyniosła im obu Pokojową Nagrodę Nobla. W wyborach w 1994 roku zwyciężył ANC, a Nelson Mandela został prezydentem.
INFORMACJE GOSPODARCZE
Republika Południowej Afryki to najwyżej rozwinięte państwo Afryki. Posiada wiele bogactw naturalnych, urodzajne gleby i sprzyjający rolnictwu klimat. Przemysł wydobywczy opiera się m.in. na eksploatacji złóż złota (największy światowy producent), platyny, diamentów, rud żelaza, miedzi, ołowiu, uranu oraz węgla kamiennego i fosforytów. Najważniejszym regionem górniczym jest Witwatersrand w Transwalu. Kraj ma nowoczesny przemysł maszynowy, elektroniczny, hutniczy i chemiczny. Podstawą rolnictwa jest hodowla zwierząt (owce, bydło).
SŁAWNI LUDZIE
NELSON MANDELA (ur. 1918) polityk, przywódca Afrykańskiego Kongresu Narodowego, prowadził zbrojną walkę z apartheidem. W 1962 r. aresztowany i skazany na dożywocie, spędził w więzieniu 27 lat. W 1994 roku wybrany w pierwszych demokratycznych wyborach na prezydenta RPA, laureat Pokojowej Nagrody Nobla (1993).
FREDERIK W. DE KLERK (ur. 1936) polityk, w latach 1989-94 prezydent i szef rządu RPA, zapoczątkował likwidację apartheidu i nawiązał dialog z przywódcą ANC Nelsonem Mandelą. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla (1993).
JOHN M. COETZEE (ur. 1940) wybitny pisarz południowoafrykański, autor opowiadań i powieści (,,Hańba"), laureat Literackiej Nagrody Nobla (2003).
